In zijn interview voor 1605 Collective vertelt Cupido hoe je in een creatieve stemming komt zonder je te omringen met een overdaad aan inspiratie. Juist het weglaten van het overbodige helpt hem om goed te werken. "Een lege ziel zoekt altijd iets nieuws", voegt Paul toe. Als voorbeeld noemt hij zijn 2 recente boeken, "4 a.m." en "Mukayu". Ze ontstonden toen hij zijn hoofd leegmaakte en zich op een stille plek bevond waar niets wordt gedaan, maar toch een heel universum ontstaat uit windvlagen en het gefluister van de maan.
Bedankt, Alex. Het is fijn om weer met je te praten. Tijdens mijn laatste reis naar Japan, vlak voor de pandemie, verbleef ik in een klein, bijzonder ryokan (een traditioneel Japans hotel), genaamd Mukayu. De naam betekent in essentie "nietsbestaan" of "in een natuurlijke staat." "Een lege kamer zal gevuld zijn met licht door haar leegte" – dit zijn de woorden van de beroemde Chinese Daoïstische filosoof Zhuangzi, die 2.300 jaar geleden leefde. Zijn woorden brengen over dat een geest die volledig vrij is van alles, bestaat in een plek van niets, een plek die nergens aan toebehoort.
In het Japans roept Mukayu no Sato, (of "mukayu" in het platteland) het idee op van een ongerepte utopie, een plek waar niets gedaan wordt en wat in strijd is met de natuur. Natuurlijk, deze naam, met het woord "Mu" erin, trok meteen mijn aandacht. De eigenaar van het hotel, een zeer vriendelijke theemeester, legde me uit dat ontspannen in een ryokan betekent dat je je ziel leegmaakt en wegspoelt wat het lichaam bezoedelt, om volledig te kunnen genieten van tijd zonder iets te doen.
Aan de andere kant, is een leeg ziel altijd op zoek naar iets nieuws. En wanneer dat gebeurt… begint er iets naar buiten te komen vanuit het diepst van de ziel. Een goede vergelijking is op vakantie gaan en al je zorgen, verplichtingen en bezigheden achter je laten. Plotseling begint alles weer soepel te verlopen, omdat je dingen gewoon hun gang laat gaan. Je kunt de overgebleven tijd zien als een lege ruimte in een drukke agenda. Het is in feite tijd gevuld met vrijheid, juist omdat het leeg is. Het is de rust die je vindt in de schaduw van een grote boom die in eerste instantie nutteloos leek. Dat zijn de gedachten en gevoelens die in mijn werk terugkomen. Tijdens zo'n reis laat ik alles gewoon op me af komen en ik beweeg en reageer op wat er naar boven komt. Je ziet dat terug in het boek "Mukayu" en de expositie.
In je werk verwijs je vaak naar de Japanse cultuur en haar lof voor de schaduw, die ook jouw persoonlijke waardering weerspiegelt. Wie naar je werk kijkt, krijgt het gevoel dat de industriële revolutie ons leven niet heeft vervuild en dat we in een wereld van warmte, kalmte en rust leven. Kun je meer vertellen over je verhouding tot stilte en duisternis, en hoe die je werkwijze beïnvloedt?
Wat betreft je punt over industriële vervuiling, vraag ik me ook vaak hoe we hier zijn beland. Op een manier is mijn werk een ontsnapping hieraan, en is het misschien zelfs een vorm van activistische protest door de expressie van een idealistisch personage of een bepaalde plek. Hoe dan ook, het laat de kwetsbaarheid en de schoonheid van de natuur zien, en de poëtische en rustgevende schoonheid ervan. Je kunt daar inderdaad rust en ontspanning vinden, maar pas op, de natuur is zeker niet altijd rustig; het kan ook bedreigend en chaotisch zijn. Ik denk dat je dat terug kunt zien in mijn werk, afgewisseld met momenten van stilte. Het is voornamelijk allemaal existentieel. De schaduwen zijn Mu. De ruimte waar je fantasie de overhand neemt. Het is spannend.
Je nieuwste kunstenaarsboek, 4 a.m., is geïnspireerd op de haiku van Matsuo Basho: “De maan wekte me negen keer, nog steeds pas vier uur 's nachts.” Wat wil de dichter volgens jou met dit vers overbrengen? Waarom sprak het je aan en vormde het de aanleiding voor het boek?
Haiku is "de kunst om de oneindige rijkdom van emotie te reduceren tot de essentie" (Yamata). De maan wekte me, bevat daadwerkelijk de essentie van alles. In ieder geval, zo voelde ik het. Om het te parafraseren van de filosoof en muziektheoreticus John Cage, verwijst het naar eeuwigheid, naar het hyperbewustzijn, waarbij het kleinste het grootste bereikt door de "emotie van rustgevendheid". Het vangt een beleefd moment, een waarheid. Er zijn veel "concrete" elementen, dingen die je kunt aanraken en zintuiglijke objecten in haiku. Door het ervaar je wat er in je is. Als je je warm voelt, betekent dat dat je warmte van binnenuit voelt. Er is een element van oprechtheid en dat er echt iets is gebeurd. In "La Preparation du Roman" van Roland Barthes, maakt de auteur verschillende verwijzingen naar haiku's als de beste vorm om het heden te interpreteren.
Vertel ons eens wat over je zoektocht naar inspiratie. Wanneer, waar en in de omgeving van wie voel je je het meest geïnspireerd? En hoe heeft de Covid-19 pandemie je inspiratie en ook je motivatie om nieuwe werken te creëren, beïnvloed?
Er zijn veel manieren om inspiratie te vinden. Het klinkt misschien als een cliché, maar buiten je comfortzone kun je stappen vooruit zetten. Dat hoeft geen fysieke reis naar een onbekende bestemming te zijn. Het kan bijvoorbeeld ook betekenen dat je een portret van je moeder fotografeert [zoals jij dat gedaan hebt, Alex.]. Voor sommige mensen, waaronder ik, kan dat al behoorlijk confronterend zijn.
Vanwege de pandemie heb ik veel van mijn recente werk in Nederland gefotografeerd. Ik vond de stilte en de lege blauwe luchten in het begin best fascinerend. Net als veel mensen ging ik door dezelfde emotionele golf, en uiteindelijk voelde ik een sterke behoefte om weer andere mensen te zien en een tentoonstelling te organiseren met veel mensen. We zijn immers sociale dieren. Het boek "4 a.m." is gemaakt tijdens de lockdown. Gelukkig had ik veel foto's van mijn laatste reis naar Japan. Nu kan ik niet wachten om terug te gaan. Als je worstelt met inspiratie, zou je eigenlijk gewoon naar buiten moeten gaan en beginnen. Dit kan klinken als het tegenovergestelde van "Mukayu", maar in feite kunnen ze prima samen gaan. Pak gewoon je camera en ga wandelen. Er kunnen dagen voorbijgaan zonder resultaat, maar als je er bent en open staat, zit je op de juiste plek om dat moment van inspiratie te ontdekken en te omarmen.
Zijn er belangrijke professionele doelstellingen die je hebt gesteld en die je met ons zou willen delen?
Ja, zeker. Ik zou graag in de (nabije) toekomst een duurzaam artist-in-residence locatie starten, op het eiland Terschelling, waar ik vandaan kom. Ik zie een open atelier tussen de elementen en de getijden, met een hoogwaardige galerie, gebaseerd op een non-profit model.
Je praat veel over je inspiratiebronnen voor haiku. En wat dacht je van je inspiratiebronnen voor beeldende kunst? Welke kunstenaars/fotografen/ontwerpers of architecten spreken jouw smaak aan?
Er zijn er zoveel. Tadao Ando, de bekende Japanse architect, fascineert en inspireert me, evenals James Turrell en Anish Kapoor. Het recentelijk omwikkelde Arc de Triomphe, ter ere van Christo, vind ik ook interessant. Ik las onlangs een artikel dat betoogde dat er in feite geen verschil is tussen kunst van dat formaat en iets dat door een bedrijf zoals Disney bijvoorbeeld, wordt geproduceerd. Het is meer entertainment dan kunst. En als je dergelijke projecten moet uitvoeren, wat is dan het effect op het milieu? Gelukkig, ik denk in dit geval dat de materialen duurzaam geproduceerd en volledig recyclebaar waren, maar in ieder geval heeft het een debat aangewakkerd dat ik waardevol vind.
Ik laat me ook inspireren door Steve Jobs, zoals hij was toen Apple echt een rebelse onderneming was. Ik vind Char Davies fascinerend, en ik heb onlangs ook filmmaker Maya Deren ontdekt (The Very Eye of Night). Ik kan dit voor altijd voortzetten… Natuurlijk zijn er ook filmregisseurs David Lynch en Akira Kurosawa (Seven Samurai), Kaneto Shindo (Onibaba), Niels "Shoe" Meulman, de uitvinder van calligraffiti (een prachtige combinatie van graffiti en kalligrafie), Boris Tellegen (Delta), Kensuke Koike, Studio Drift, Irma Boom. De lijst is eindeloos.
Omdat je zo gefascineerd bent door de Japanse cultuur, ben ik benieuwd naar jouw mening over het werk van bekende Japanse kunstenaars zoals Nobuyoshi Araki en Daido Moriyama. Denk je dat hun werk de essentie van de Japanse cultuur weergeeft? Wat is jouw visie op hun oeuvre en spreekt hun werk je direct aan?
Daido Moriyama is een levende legende en een belangrijk lid van de Provoke-beweging. Zijn boek "Bye Bye Photography" heeft de fotografie radicaal veranderd. Oh, wat een vrijheid daar in zit. Dit boek, samen met "Ravens" van Masahisa Fukase en "The Map" van Kikuji Kawada, laat heel duidelijk de essentie van de Japanse fotografie zien, evenals de geest van die tijd. Deze boeken hebben een grote invloed op me gehad.
Japan is een land van contrasten, heel letterlijk, vooral als het gaat om fotografie, met zijn expressieve zwart-wit esthetiek. Het werk van Araki is ook een voorbeeld van dit contrast. De kinbaku-bi (de schoonheid van strak vastbinden) die hij onderzoekt, is in werkelijkheid slechts een heel klein onderdeel van de Japanse cultuur. Het wordt gezien als een kunstvorm met rituelen en het brengt een vorm van toewijding met zich mee. Araki is een visueel genie met een enorm oeuvre. Ondanks deze artistieke vrijheid, voel ik me ongemakkelijk bij de platte, mannelijke blik en het zeer seksuele perspectief. Kun je je voorstellen dat mijn belangrijkste rolmodel in mijn jeugd James Bond was, met al zijn Bond girls. Ik denk dat er in fotografie en kunst in het algemeen een respectvolle harmonie en consensus moet zijn tussen de fotograaf en het onderwerp, ongeacht hun geslacht, met het besef dat het beeld samen wordt gecreëerd.
Nu, een vraag van een uitgever: kun je ons vertellen over het proces van het maken van een boek. Je verdeelt je publicaties tussen boeken en kunstboeken. Wat is het belangrijkste verschil tussen de twee? Neem je evenveel direct deel aan het proces van het maken van het boek en het kunstboek? Waarom denk je dat het belangrijk is voor een kunstenaar om beide genres in hun portfolio te hebben en tot slot, wat is je favoriete onderdeel van het proces van het maken van een boek?
Ik wil graag een bepaalde nuance benadrukken met deze subcategorie. Mijn uitgangspunt is altijd om iets heel bijzonders te creëren. De kunstboeken worden gemaakt als zelfstandige kunstwerken, maar "Searching for Mu", "Continuum" en "4 a.m." vormen ook samen een geheel. Met deze boeken heb ik alles zelf uitgegeven en gefinancierd om volledige artistieke vrijheid te garanderen en geen concessies te hoeven doen, zowel op artistiek als op materiaalterrein. Omdat deze boeken door het ontwerp en een beperkt aantal edities niet commercieel levensvatbaar zijn, zijn ze niet interessant voor een uitgever.
Naast de fotografie zelf, kostte mijn laatste boek "4 a.m." ook twee hele jaar werk: het maken van correcties en sequenties, het maken van maquettes, het maken van nieuwe maquettes, alles bekijken en dan weer een nieuwe maquette maken, het zoeken naar speciaal papier, het uitvoeren van tests, het doen van experimenten, enzovoort. Dit is allemaal nauw samen met de Japanse ontwerpster Akiko Wakabayashi gedaan. Het proces zelf is mijn favoriete onderdeel van het boeken maken.
Met de andere boeken was er een duidelijke samenwerking met een uitgever. Natuurlijk heb ik ook volledig meegewerkt aan het maken van deze boeken, maar onvermijdelijk zijn er meer mensen betrokken die hun eigen identiteit en meningen meenemen, en is er ook meer tijdsdruk. Door alles zelf in handen te houden, heb ik kunnen komen tot iets dat heel dicht in de buurt komt van wat ik graag wil laten zien en geven. Maar begrijp alsjeblieft, ik ben dankbaar voor alle publicaties, ik wil alleen maar heel helder zijn door mijn catalogus op deze manier te labelen.
Een andere vraag over je boek "4 a.m." – een unieke ervaring, opgedeeld in verschillende lagen van kleuren: zwart-wit, diepgroen, een paar pagina's met felle kleuren, en vervolgens een overgang naar een zachte blauwe kleur, en het einde is weer afgesloten met zwart-wit. Wat is de betekenis van kleur in je werk? En wat communiceren deze specifieke kleuren die in het boek gebruikt zijn, naar de lezer?
"4 a.m." gaat over het moment in de nacht waarin de droomwereld en de echte wereld elkaar overlappen. De kleuren vertegenwoordigen de nacht in al haar vormen. Je maakt een reis door de nacht en het kleurenspectrum verandert naarmate de tijd verstrijkt. Bij het blauwe gedeelte kom je plotseling op een pagina waar de dag abrupt begint en de reis verder gaat in de "echte wereld", waar ik zelfs enkele documentairefoto's heb opgenomen om dat contrast te laten zien. De pagina met blauw en wit is mijn favoriet, omdat die de overgang van een droom naar de dag zo goed weergeeft. Ik kreeg een heel mooi commentaar over het gebruik van kleur in de paar foto's in het midden. "Het herinnert me aan wat iemand ooit tegen me zei over een Japanse componist (wiens naam ik helaas nooit meer weet) die zijn composities zag als Japanse tuinen. Boordevol stukken leegte, stilte en rust, en dan hier en daar een volwaardig stuk muziek, om daarna weer terug te vallen in rust." Ik wil dit graag delen als iets moois om mee te nemen, of je nu een tentoonstelling samenstelt of als een levenshouding.
En tot slot, wat zijn jouw criteria voor het starten van een nieuw project? Hoe weet je dat iets dat al loopt, ten einde is gekomen en dat er iets nieuws staat te gebeuren?
Ik denk dat je goed moet luisteren naar de geest en sfeer van de tijd en naar je intuïtie. Kijk ook naar de geschiedenis van mode, muziek en andere overeenkomsten. Soms maakt alles perfect logisch, en soms weet je dat iets zijn kans heeft gemist. Zo zijn een aantal van mijn werken bijvoorbeeld door de pandemie echt te laat gepresenteerd, en ik heb het gevoel dat ze niet in lijn waren met de emotie [sfeer] van dat specifieke moment. Voor mij is het boek "4 a.m." precies goed, omdat het echt een weerspiegeling is van het huidige moment.
