door: Alex Blanco
Bladeren door de pagina's van een prachtig vormgegeven kunstboek is eigenlijk heel erg vergelijkbaar met staan in een galerie, gefascineerd voor een schilderij dat je op een heel persoonlijk niveau aanspreekt. Het kunstwerk hoeft niet beroemd, duur of groots te zijn, het is de connectie die het in je creëert die ertoe doet. Howard Greenberg, de bekende verzamelaar en gallerist, wist dit sentiment perfect weer te geven in een interview met 1605 Magazine. Reflecterend op zijn uitgebreide fotocollectie, beschreef Greenberg elk stuk als een "metaforisch zelfportret", dat verschillende fases van zijn leven en persoonlijke ontwikkeling weergeeft.
Artboeken bieden een vergelijkbaar intiem ervarings, een ervaring die verder gaat dan zelfontdekking en een tastbare, blijvende verbinding met kunst biedt. Zoals Greenberg opmerkte, “Boeken zijn ongelooflijke media op zich. Het werk dat in een boek zit, is meestal het meest zorgvuldige werk van de fotograaf, omdat zodra je het in de wereld brengt, het voor altijd voor je spreekt. Een tentoonstelling is fantastisch, maar die is over in twee maanden. En over een paar jaar vergeten de meeste mensen het. Boeken blijven echter.”
Marvin E. Newman, Sun Shadow, Howard Greenberg Gallery
Rebecca Morrill, Commissioning Editor bij HENI, herhaalde dit sentiment in haar artikel ‘The Vitality of the Art Book in the Age of Digital Publication’ voor DACS (link). Ze benadrukte de onveranderlijkheid van boeken, wat volgens haar ze in het bijzonder waardevol maakt in een tijdperk van vluchtige, gemakkelijk te wijzigen digitale content. Zo zei ze: “Kunstboeken bestaan zowel in de tijd als in de ruimte. Terwijl ze geschiedenis vastleggen als een schriftelijk verslag op de pagina, vangen ze ook het moment in de geschiedenis waarop ze zijn ontstaan, in tegenstelling tot hun vluchtige online equivalenten, die herhaaldelijk en zonder waarschuwing of aankondiging kunnen worden gewijzigd. In een tijdperk van nepnieuws en retrospectief bewerkte online content, heeft de constanste van het gedrukte woord opnieuw waarde gewonnen.”
Morrill benadrukte ook het tastbare plezier van boeken. In tegenstelling tot e-readers, bieden kunstboeken een zintuiglijke ervaring: het gewicht van een blok papier, gebonden met draad en lijm, de texturen van de pagina's en de levendige reproducties die schermen simpelweg niet kunnen nabootsen. Achtergrondverlichte apparaten en verschillende scherminstellingen veranderen hoe afbeeldingen eruitzien, maar een gedrukt pagina biedt consistentie en de opwinding van fysiek contact met kunst.
Marvin E. Newman, Sun Shadow, Howard Greenberg Gallery
De rol van digitale technologie in de kunstwereld
Toch zou het oneerlijk zijn om het digitale tijdperk te demoniseren. Technologie heeft de kunstwereld gerevolutioneerd en biedt tal van voordelen. Digitale platforms bevorderen duurzaamheid door het gebruik van papier, printchemicaliën en water te verminderen, waardoor het makkelijker is om creatieve projecten te delen met minimale impact op het milieu.
Rena Anakwe, Rain in my hip, 2003, Serpentine Gallery, een videowerk dat draait om thema's als extreem weer en natuurrampen
Het digitale tijdperk is ook een hoeksteen geworden voor kunstenaars die op zoek zijn naar zichtbaarheid. Platforms maken het voor makers mogelijk om uitgevers te vinden, deel te nemen aan open oproepen en wedstrijden, en in contact te komen met galeries en curatoren, allemaal zonder dat ze dure, geprinte portfolios hoeven te versturen. Het internet heeft de toegang tot kansen die een kunstenaar kan helpen in hun carrière en hun publiek kunnen uitbreiden, vergroot.
Gerhard Richter, STRIP-TOWER (2023), Serpentine Gallery, Foto: Andy Stagg
Niets is te vergelijken met het gedrukte woord
Ondanks de voordelen kan het digitale medium de authenticiteit en de blijvende waarde van het gedrukte boek niet vervangen. Zoals Morrill terecht opmerkte, overstijgen kunstboeken de beperkingen van technologie om een tijdloze verbinding te creëren tussen de kijker en het werk. Volgens Walter Benjamin, wiens essay The Work of Art in the Age of Mechanical Reproduction onderzoekt de impact van moderne technologieën op kunst, maar gedrukte werken behouden hun aura, hun unieke, onvervangbare essentie, zelfs in een wereld die gedomineerd wordt door reproductie.
Hoewel het digitale tijdperk kansen heeft geopend voor kunstenaars en krachtige tools heeft geboden, blijft het kunstboek een essentieel, onvervangbaar medium, dat voor altijd een belangrijke plek zal innemen op onze boekenplanken en in onze harten.
