In het interview vertelt de Nederlandse beeldhouwer en fotografe Thirza Schaap over haar kunst en het project "Plastic Ocean". Het werk combineert beeldhouwwerk met fotografie en laat de wisselwerking tussen mensen en plastic afval zien, evenals de overweldigende aanwezigheid ervan in ons leven. Lees hier een ander interview met Thirza Schaap.
Kun je ons vertellen over het project "Plastic Ocean"? Hoe is het allemaal begonnen?
“Al acht jaar verdeel ik mijn tijd tussen Amsterdam en Kaapstad. Vanaf dat moment begon ik foto's te maken van objecten die ik tijdens mijn wandelingen op het strand vond. Zoals ik ze vond, met mijn telefoon, simpel. Ik plaatste die foto's dagelijks op Facebook, met de bijschrift 'Catch of the Day, pak het op en gooi het weg’. Dit was de basis van het Plastic Ocean project.”
Hoe is het "Plastic Ocean"-project geworden wat het nu is?
“Ik hou van esthetiek, dat is gewoon een deel van wie ik ben. Het stoorde me dat het simpelweg documenteren van de aangespoelde, verweerde plastic vondsten geen recht deed aan de schoonheid van hun kleuren en texturen. Dus, besloot ik de objecten mee naar huis te nemen, om ze te isoleren voor een kleurrijke achtergrond. Zo kon ik ze afzonderen van eventuele verwijzingen naar hun oorspronkelijke omgeving, zodat ze op zichzelf staande objecten werden; de basis van mijn composities.”
Waar komt deze passie voor verzamelen vandaan?
“Ik denk dat de behoefte om te verzamelen een onderdeel is van de menselijke natuur. Kijk bijvoorbeeld naar kleine kinderen, zij verzamelen allerlei dingen. Hun zakken zitten meestal vol met ‘kleine schatten’. Verzamelgedrag is instinctief. Ik zie het in mezelf, in mijn interesse voor vintage markten en tweedehands spullen. Ik vind het heerlijk als je duidelijk kunt zien dat spullen al gebruikt zijn, dat ze al een ‘leven’ hebben gehad. Er zit een bepaalde schoonheid in, dat ik ook zie in het aangespoelde plastic.”
Interessant. Als ik plastic afval op het strand zie, associeer ik dat helemaal niet met schoonheid, integendeel; ik vind het lelijk en het maakt me boos. Voel je dat nooit zo?
“Wat je dan voelt, is waarschijnlijk dezelfde emotie die je ervaart wanneer je een foto ziet van een dode zeevogel, waarvan de maaginhoud eruitkomt. Je kijkt er waarschijnlijk af en je hebt het verontwaardigde gedachte: ‘Wie zou zoiets doen? Wie zou plastic laten liggen, dat uiteindelijk in de maag van deze vogel terechtkomt?’. Maar misschien vergeet je dat je er zelf ook een deel van bent. Kijk, we zijn allemaal opgevoed met de gedachte dat recycling de oplossing is, maar een groot deel van de plastics die we gebruiken, kan niet worden gerecycled. Uiteindelijk zijn we allemaal verantwoordelijk voor het plasticprobleem. Pas wanneer je beseft dat je zelf ook verantwoordelijk bent voor dit probleem, kun je veranderen en, bijvoorbeeld, besluiten om geen groenten meer in plastic verpakkingen of containers te kopen. Dat is een begin. Maar, en dit is belangrijk, ik vraag me af of de boodschap overkomt wanneer mensen een dode meeuw zien. Als je met afgrijzen wegdraait en in ontkenning gaat, hoe groot zal de impact zijn?”
Is dat waarom je iets presenteert dat in wezen lelijk is – plastic afval – op een aantrekkelijke manier? Zodat mensen er niet van wegkijken?
“Precies. Mijn werk moet verleidelijk, aantrekkelijk zijn; het moet mensen uitnodigen om dichterbij te komen en te blijven kijken. Een beetje zoals wat een reclamefotograaf doet. Eerst denk je: ‘oh, wat mooi.’. En dan vraag je je af: ‘maar, wat bekijk ik eigenlijk’. En pas als je goed naar kijkt, zie je dat het plastic afval is. Ik denk dat dit spel van aantrekking en afstoting ervoor zal zorgen dat de boodschap, gebruik minder... " wegwerpplastics – komt op een andere manier de hersenen binnen. Ik wil iedereen aantrekken die kijkt naar ogenschijnlijk mooie, ‘schone’ en zoete beelden. Ik kan ze dichterbij lokken en hun aandacht vangen. En dan, zodra ik hun aandacht heb, volgt de confrontatie: je kijkt naar afgedankt afval.”
Legt dat ook uit waarom het kleurenpalet voornamelijk uit pastelkleuren bestaat?
“Ja, die zachte kleuren uitdrukken schoonheid, dat is de aantrekkingskracht om de kijkers te verleiden. En ik vind ton-sur-ton; ik vind het leuk om de vervaagde kleuren van het verweerde plastic te volgen.”
Als kunstenaar heb je twee rollen: je maakt sculpturen, en dan maak je foto's ervan…
“…Dat klopt. Naast mijn passie voor fotografie, heb ik altijd het gevoel gehad dat ik ook graag iets met mijn handen wilde doen. Iets maken. En fotografie voegt extra dimensies toe aan de plastic sculpturen.”
Wat zijn deze extra dimensies?
“Meestal maak ik mijn foto’s buiten, in fel licht, wat zorgt voor sterke schaduwen. Wanneer ik dat moment vastleg, wordt de schaduw een onderdeel van de sculptuur. Maar er zijn ook andere manieren: soms maak ik mijn foto’s binnen, als het bijna donker is, op de keukentafel. In die situaties werk ik met een heel lange belichtingstijd, wat een soort ‘vuil’ licht creëert, net zoals oude polaroids. Op die manier krijgt de sculptuur een heel ander karakter. Uiteindelijk begint de sculptuur pas echt te bestaan als ik de perfecte foto heb gemaakt en er een naam aan heb gegeven.”
In je werk speel je met "mooi" en "lelijk", en met "verleiding" en "afkeer"...
“… en soms twijfel ik zelfs of iets mooi of lelijk is. De kleine versies van mijn foto's kunnen er echt schattig en netjes uitzien. Maar omdat ik de imperfecties niet bewerk, laten de grote versies zien dat alles een stuk minder verzorgd is dan je in eerste instantie denkt: soms zie je nog de draden die ik gebruik om de flessen op te hangen, maar ook losse zandkorrels en restanten van vermalen plastic. Dit kan de afbeeldingen behoorlijk zwaar en confronterend maken. Het is echt een spel van aantrekking en afstoting.”
Met jouw boek laat je mensen kijken door ‘jouw’ lens, maar jij bepaalt wat de kijkers zien. Wat wil je dat de kijkers zien?
“Allereerst wil ik dat mijn werk mensen raakt. Daarna hoop ik dat de realisatie komt: ‘hé, we zijn allemaal verantwoordelijk voor het plasticprobleem.’ En tot slot zou het fantastisch zijn als deze realisatie kan leiden tot actie.”
"Plastic Ocean" is niet alleen je eerste boek, maar ook het eerste boek dat 1605 Collective publiceert van een andere fotograaf en de oprichter zelf, de kunstfotograaf Bastiaan Woudt. Heb je het gevoel dat je een risico nam, door met een start-up uitgeverij samen te werken?
“Nee, niet echt. Ik kende Bastiaan persoonlijk niet, maar ik volgde hem al op Instagram. Ik las ergens dat Sally Mann en Sarah Moon zijn favoriete vrouwelijke fotografen zijn, dat zijn ze ook voor mij. Voor mij betekende dit dat we dezelfde smaak hebben. Toen we vorig jaar begonnen te praten, vroeg hij me waarom ik nog nooit een boek had uitgebracht en of hij mijn boek zou willen publiceren. We klikten meteen, dus vertelde ik hem dat ik nog nooit een boek had uitgebracht omdat ik de hele tijd op hem had gewacht.”
Hoe was je samenwerking met 1605 Collective?
“Het was voor mij belangrijk om het boek uit te brengen met iemand die dezelfde smaak heeft en net zo gepassioneerd is als ik, en dat is Bastiaan. De basis van onze samenwerking is een oprechte waardering voor elkaars werk, en dat creëert vertrouwen. Bovendien vindt hij het heerlijk om boeken te maken, en dat is te zien in het resultaat; de selectie van afbeeldingen en de manier waarop hij en redacteur Janneke Schrey werken met herhalingen en kleurgebruik, doen echt recht aan mijn foto's. Het boek weerspiegelt onze samenwerking perfect.”
En Lidewij Edelkoort schreef het voorwoord…
“Ja, dat is opmerkelijk; ik ontmoette Lidewij voor het eerst in 2013, tijdens een opname in Zuid-Afrika. Het was een heel bijzondere reis, en we hebben een sterke band opgebouwd. Dus toen ik net met "Plastic Ocean" begon", Ik stuurde haar de eerste afbeeldingen en ze vond ze echt geweldig. Ze heeft ze op haar platform gezet Trendtablet direct, en dat was ze, samen met i-D, een van de eerste mensen die publiceerde over Plastic Ocean.”
Zie het boek Plastic Ocean hier
Alle foto's hierboven van Thirza Schaap
Interview door Paulijn van der Pot
